Περιπρωκτικοί αδένες στον σκύλο: Συμπτώματα, απόφραξη, φλεγμονή και αντιμετώπιση

Οι περιπρωκτικοί αδένες σκύλου είναι ένα από τα συχνότερα αίτια ενόχλησης στην περιοχή του πρωκτού. Πολλοί κηδεμόνες αντιλαμβάνονται ότι κάτι συμβαίνει όταν βλέπουν ξαφνικά τον σκύλο τους να «σέρνει τον ποπό του» στο πάτωμα, να γλείφει επίμονα την περιοχή ή παρατηρούν μία έντονη και χαρακτηριστική οσμή.

Ο όρος «περιπρωκτικοί αδένες» χρησιμοποιείται πολύ συχνά στην καθημερινή γλώσσα. Ανατομικά, όμως, όταν μιλάμε για το συνηθισμένο αυτό πρόβλημα του σκύλου αναφερόμαστε κυρίως στους πρωκτικούς σάκους (anal sacs), δύο μικρούς σάκους που βρίσκονται εκατέρωθεν του πρωκτού και περιέχουν το έκκριμα των αδένων τους.

Φυσιολογικά, το περιεχόμενο των πρωκτικών σάκων αποβάλλεται κατά την αφόδευση. Όταν όμως η φυσιολογική κένωσή τους δεν πραγματοποιείται σωστά, το έκκριμα μπορεί να συσσωρευτεί και να γίνει πιο παχύρρευστο. Μπορεί τότε να εμφανιστεί έμφραξη, φλεγμονή, λοίμωξη ή ακόμη και απόστημα.

Παρότι πολλές φορές το πρόβλημα ξεκινά με σχετικά ήπια συμπτώματα, δεν πρέπει να αγνοείται. Ένας σκύλος που σέρνει επανειλημμένα το πίσω μέρος του σώματός του ή γλείφει επίμονα την περιοχή χρειάζεται εξέταση για να διαπιστωθεί η πραγματική αιτία.

Οι πρωκτικοί σάκοι βρίσκονται δεξιά και αριστερά του πρωκτού, περίπου στις θέσεις που θα αντιστοιχούσαν στις 4 και 8 η ώρα αν φανταζόμασταν τον πρωκτό σαν την επιφάνεια ενός ρολογιού.

Μέσα στους σάκους καταλήγουν αδένες που παράγουν ένα έντονα δύσοσμο έκκριμα. Κάθε σάκος επικοινωνεί με το εξωτερικό περιβάλλον μέσω ενός μικρού πόρου.

Το έκκριμα έχει ιδιαίτερη οσμή και αποτελεί μέρος της φυσιολογικής οσφρητικής επικοινωνίας μεταξύ των ζώων. Αυτό εξηγεί και το ενδιαφέρον που δείχνουν οι σκύλοι για την περιπρωκτική περιοχή άλλων σκύλων όταν συναντιούνται.

Κατά τη φυσιολογική αφόδευση, η πίεση που ασκείται στην περιοχή συμβάλλει στην κένωση των σάκων. Όταν αυτός ο μηχανισμός δεν λειτουργεί αποτελεσματικά, το περιεχόμενο παραμένει μέσα στον σάκο και μπορεί να αρχίσει το πρόβλημα.

Γιατί γεμίζουν οι περιπρωκτικοί αδένες;

Δεν υπάρχει πάντα μία μοναδική αιτία.

Σε ορισμένους σκύλους το πρόβλημα σχετίζεται με την ανατομία των σάκων ή των εκφορητικών πόρων τους. Σε άλλους μπορεί να παίζουν ρόλο η σύσταση των κοπράνων, επεισόδια διάρροιας ή πολύ μαλακών κοπράνων, η παχυσαρκία ή τοπικές φλεγμονές.

Σκύλοι με αλλεργικές και δερματολογικές παθήσεις μπορεί επίσης να παρουσιάζουν συχνότερα προβλήματα στην περιοχή των πρωκτικών σάκων. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία όταν το πρόβλημα επανεμφανίζεται. Σε έναν σκύλο που χρειάζεται συνεχώς εκκένωση, δεν αρκεί πάντα να αδειάζουμε απλώς τους σάκους. Πρέπει να αναζητήσουμε και τον λόγο που το πρόβλημα επαναλαμβάνεται.

Οι μικρόσωμοι σκύλοι φαίνεται να παρουσιάζουν προβλήματα των πρωκτικών σάκων συχνότερα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι μεγαλόσωμοι σκύλοι δεν μπορούν να εμφανίσουν αντίστοιχη πάθηση.

Περιπρωκτικοί αδένες σκύλου-Ποια είναι τα συμπτώματα;

Το πιο γνωστό σύμπτωμα είναι το λεγόμενο scooting: ο σκύλος κάθεται και σέρνει το πίσω μέρος του σώματός του πάνω στο πάτωμα ή στο έδαφος.

Αυτό είναι ένα πολύ χαρακτηριστικό σημάδι ενόχλησης στην περιπρωκτική περιοχή, αλλά δεν σημαίνει αυτομάτως ότι φταίνε οι πρωκτικοί σάκοι. Κνησμός, παράσιτα, δερματίτιδα και άλλα προβλήματα μπορούν επίσης να προκαλέσουν παρόμοια συμπεριφορά.

Ο σκύλος μπορεί επίσης να γλείφει ή να δαγκώνει επίμονα την περιοχή γύρω από τον πρωκτό ή ακόμη και τη βάση της ουράς. Μπορεί να φαίνεται ανήσυχος, να δυσκολεύεται να καθίσει άνετα ή να αντιδρά όταν αγγίζουμε το πίσω μέρος του σώματός του.

Η χαρακτηριστική έντονη, δυσάρεστη οσμή του εκκρίματος είναι ένα ακόμη εύρημα που συχνά παρατηρεί ο κηδεμόνας.

Όταν υπάρχει μεγαλύτερη φλεγμονή ή λοίμωξη μπορεί να εμφανιστούν πόνος, ερυθρότητα και διόγκωση δίπλα στον πρωκτό. Σε σοβαρότερες περιπτώσεις μπορεί να υπάρχει αίμα ή πυώδες έκκριμα.

Τι σημαίνει έμφραξη των πρωκτικών σάκων;

Η έμφραξη συμβαίνει όταν το περιεχόμενο ενός ή και των δύο πρωκτικών σάκων δεν αποβάλλεται φυσιολογικά και συσσωρεύεται.

Το έκκριμα μπορεί σταδιακά να γίνει περισσότερο παχύρρευστο, δυσκολεύοντας ακόμη περισσότερο την κένωση του σάκου. Ο σκύλος αρχίζει να αισθάνεται πίεση, κνησμό ή δυσφορία και μπορεί να εμφανίσει scooting ή επίμονο γλείψιμο.

Σε αυτό το στάδιο, η σωστή κτηνιατρική εκκένωση μπορεί να είναι αρκετή, ανάλογα φυσικά με την κατάσταση του σάκου και του περιεχομένου του.

Αν όμως το πρόβλημα παραμείνει χωρίς αντιμετώπιση, μπορεί να εξελιχθεί σε φλεγμονή ή λοίμωξη.

Περιπρωκτικοί αδένες σκύλου-Φλεγμονή και λοίμωξη 

Όταν ο πρωκτικός σάκος φλεγμαίνει, η περιοχή γίνεται περισσότερο επώδυνη και ο σκύλος μπορεί να ενοχλείται έντονα.

Σε περίπτωση λοίμωξης, το περιεχόμενο μπορεί να αποκτήσει πυώδη ή αιματηρή μορφή. Ανάλογα με τη βαρύτητα της κατάστασης, μπορεί να χρειαστούν καθαρισμός ή έκπλυση του σάκου και κατάλληλη τοπική ή/και συστηματική θεραπεία.

Σε αυτό το στάδιο δεν μιλάμε πλέον για ένα απλό «γέμισμα των αδένων». Υπάρχει παθολογική κατάσταση που χρειάζεται κτηνιατρική αντιμετώπιση.

Απόστημα πρωκτικού σάκου

Εάν μία λοίμωξη εξελιχθεί, μπορεί να δημιουργηθεί απόστημα.

Ο κηδεμόνας μπορεί να παρατηρήσει μία επώδυνη, ερυθρή ή θερμή διόγκωση δίπλα στον πρωκτό. Ο σκύλος μπορεί να μην θέλει να καθίσει, να γλείφει έντονα την περιοχή ή να παρουσιάζει σημαντικό πόνο.

Σε ορισμένες περιπτώσεις το απόστημα μπορεί να ανοίξει προς το δέρμα, δημιουργώντας ένα άνοιγμα δίπλα στον πρωκτό από το οποίο εξέρχεται αιματηρό ή πυώδες υλικό.

Η εικόνα μπορεί να τρομάξει τον κηδεμόνα, αλλά το σημαντικό είναι να μην επιχειρήσει να πιέσει ή να καθαρίσει βαθιά την περιοχή μόνος του. Το ζώο χρειάζεται κτηνιατρική εξέταση και κατάλληλη αντιμετώπιση.

Πρέπει να αδειάζουμε προληπτικά τους περιπρωκτικούς αδένες;

Όχι σε όλους τους σκύλους.

Αυτό είναι ένα σημείο που θεωρώ σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε.

Σε έναν υγιή σκύλο του οποίου οι πρωκτικοί σάκοι αδειάζουν φυσιολογικά κατά την αφόδευση, δεν υπάρχει λόγος να γίνεται συστηματική εκκένωση χωρίς ένδειξη.

Υπάρχουν βέβαια σκύλοι με ιστορικό επαναλαμβανόμενης έμφραξης στους οποίους ο κτηνίατρος μπορεί να συστήσει περιοδικό έλεγχο και εκκένωση.

Αυτό όμως είναι διαφορετικό από το να θεωρούμε ότι όλοι οι σκύλοι πρέπει να αδειάζουν τους περιπρωκτικούς αδένες τους κάθε λίγες εβδομάδες.

Μπορώ να αδειάσω τους περιπρωκτικούς αδένες μόνος μου;

Παρότι υπάρχουν οδηγίες και βίντεο στο διαδίκτυο που παρουσιάζουν την εκκένωση σαν μία απλή διαδικασία, δεν θα τη συνιστούσα ως διαδικασία ρουτίνας στο σπίτι χωρίς να έχει προηγηθεί κτηνιατρική αξιολόγηση.

Το πρώτο πρόβλημα είναι ότι ο κηδεμόνας δεν μπορεί πάντα να γνωρίζει εάν υπάρχει απλή έμφραξη, φλεγμονή, λοίμωξη, απόστημα ή κάποια άλλη αλλοίωση.

Επιπλέον, η λανθασμένη ή υπερβολική πίεση μπορεί να προκαλέσει πόνο και τραυματισμό της περιοχής.

Όταν ένας σκύλος παρουσιάζει συμπτώματα, προτιμότερο είναι να εξεταστεί και να διαπιστωθεί πρώτα τι πραγματικά συμβαίνει.

Τι σχέση έχουν οι αλλεργίες με τους περιπρωκτικούς αδένες;

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό στους σκύλους με υποτροπιάζοντα προβλήματα των πρωκτικών σάκων.

Η αλλεργική δερματοπάθεια μπορεί να συνδέεται με φλεγμονή της περιπρωκτικής περιοχής και να συμβάλλει σε επαναλαμβανόμενα επεισόδια.

Εάν ένας σκύλος παρουσιάζει παράλληλα κνησμό στα αυτιά, στα πόδια ή σε άλλα σημεία του σώματος, επαναλαμβανόμενες ωτίτιδες ή άλλα δερματολογικά προβλήματα, η συνολική εικόνα πρέπει να αξιολογηθεί και όχι να αντιμετωπίζονται απομονωμένα μόνο οι πρωκτικοί σάκοι.

Η επαναλαμβανόμενη έμφραξη μπορεί δηλαδή να είναι μέρος ενός ευρύτερου δερματολογικού προβλήματος.

Η ανάγκη αξιολογείται εξατομικευμένα.

Παίζει ρόλο η διατροφή στους περιπρωκτικούς αδένες;

Η διατροφή μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο στη φυσιολογική λειτουργία των πρωκτικών σάκων, ιδιαίτερα σε σκύλους που παρουσιάζουν συχνά επεισόδια έμφραξης.

Η σύσταση των κοπράνων είναι σημαντική. Τα καλά σχηματισμένα κόπρανα ασκούν φυσιολογικά πίεση στους πρωκτικούς σάκους κατά την αφόδευση και μπορούν να συμβάλλουν στην κένωσή τους. Αντίθετα, όταν ένας σκύλος παρουσιάζει συχνά πολύ μαλακά κόπρανα ή διάρροια, αυτή η φυσιολογική πίεση μπορεί να μην είναι επαρκής.

Σε ορισμένους σκύλους με επαναλαμβανόμενα προβλήματα στους περιπρωκτικούς αδένες, μπορεί να είναι χρήσιμη η διατροφική υποστήριξη με κατάλληλες φυτικές ίνες. Οι φυτικές ίνες μπορούν να συμβάλλουν στη διαμόρφωση του όγκου και της σύστασης των κοπράνων και, κατά συνέπεια, να υποστηρίξουν τη φυσιολογική κένωση των πρωκτικών σάκων.

Για τον λόγο αυτό υπάρχουν και ειδικά συμπληρώματα διατροφής για σκύλους με τάση για προβλήματα στους περιπρωκτικούς αδένες, τα οποία περιέχουν επιλεγμένες πηγές φυτικών ινών και άλλα συστατικά για την υποστήριξη της φυσιολογικής λειτουργίας του εντέρου και της σωστής σύστασης των κοπράνων.

Ωστόσο, ένα συμπλήρωμα δεν αντικαθιστά την κτηνιατρική εξέταση. Εάν οι περιπρωκτικοί αδένες γεμίζουν συχνά, υπάρχει πόνος, φλεγμονή ή επαναλαμβανόμενα επεισόδια, πρέπει να διερευνηθεί εάν υπάρχει κάποια υποκείμενη αιτία, όπως αλλεργική δερματοπάθεια, χρόνια γαστρεντερική διαταραχή, παχυσαρκία ή ανατομική προδιάθεση.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η διάγνωση βασίζεται στην κλινική εξέταση της περιπρωκτικής περιοχής και στην αξιολόγηση των πρωκτικών σάκων.

Με την κατάλληλη ψηλάφηση ο κτηνίατρος μπορεί να διαπιστώσει εάν οι σάκοι είναι διογκωμένοι, επώδυνοι ή γεμάτοι και να αξιολογήσει τη σύσταση και την εμφάνιση του περιεχομένου τους.

Όταν υπάρχει λοίμωξη ή επαναλαμβανόμενο πρόβλημα μπορεί να απαιτηθεί περαιτέρω διερεύνηση.

Επίσης, ιδιαίτερα σε έναν μεγαλύτερης ηλικίας σκύλο με μονόπλευρη διόγκωση, σκληρία ή επίμονη αλλοίωση, πρέπει να διερευνώνται και άλλες παθήσεις της περιοχής και να μη θεωρούμε ότι πρόκειται απλώς για «γεμάτους αδένες».

Πώς αντιμετωπίζονται τα προβλήματα των περιπρωκτικών αδένων;

Η θεραπεία εξαρτάται από το στάδιο και την αιτία.

Μία απλή έμφραξη μπορεί να χρειάζεται μόνο σωστή εκκένωση των πρωκτικών σάκων. Όταν όμως υπάρχει έντονη φλεγμονή ή λοίμωξη, μπορεί να χρειαστεί έκπλυση και κατάλληλη φαρμακευτική αντιμετώπιση.

Ένα απόστημα χρειάζεται διαφορετική διαχείριση και, ανάλογα με την κατάσταση, μπορεί να απαιτεί παροχέτευση και πρόσθετη θεραπεία.

Στους σκύλους με συχνές υποτροπές, το σημαντικότερο είναι να μη μένουμε μόνο στην επαναλαμβανόμενη εκκένωση. Χρειάζεται να διερευνήσουμε παράγοντες που μπορεί να συμβάλλουν στο πρόβλημα, όπως αλλεργικές δερματοπάθειες, χρόνια διαταραχή των κοπράνων, σωματικό βάρος ή ανατομική προδιάθεση.

Το scooting σημαίνει πάντα περιπρωκτικούς αδένες;

Όχι.

Το χαρακτηριστικό «σύρσιμο του ποπού» είναι πράγματι πολύ συχνό σε σκύλους με γεμάτους ή ερεθισμένους πρωκτικούς σάκους, αλλά δεν αποτελεί διάγνωση.

Παράσιτα, κνησμός, αλλεργίες, ερεθισμός του δέρματος, κόπρανα που έχουν παραμείνει στο τρίχωμα και άλλες παθήσεις της περιπρωκτικής περιοχής μπορούν να προκαλέσουν παρόμοια συμπεριφορά.

Για αυτό, όταν το scooting είναι επίμονο ή επαναλαμβάνεται, χρειάζεται να βρούμε την αιτία της ενόχλησης.

Πότε πρέπει να πάω τον σκύλο στον κτηνίατρο;

Εάν ο σκύλος σέρνει επανειλημμένα το πίσω μέρος του σώματός του, γλείφει ή δαγκώνει επίμονα την περιοχή, μυρίζει έντονα ή φαίνεται να πονά, χρειάζεται έλεγχο.

Ακόμη πιο άμεσα πρέπει να εξεταστεί όταν υπάρχει διόγκωση δίπλα στον πρωκτό, έντονος πόνος, αίμα, πύον ή ανοιχτό τραύμα.

Όσο νωρίτερα αντιμετωπιστεί μία έμφραξη ή φλεγμονή, τόσο μικρότερη είναι η πιθανότητα να εξελιχθεί σε μία περισσότερο επώδυνη κατάσταση, όπως ένα απόστημα.

Συχνές ερωτήσεις για τους περιπρωκτικούς αδένες στον σκύλο

Γιατί ο σκύλος μου σέρνει τον ποπό του στο πάτωμα;

Ένας συχνός λόγος είναι η έμφραξη ή ο ερεθισμός των πρωκτικών σάκων. Δεν είναι όμως η μοναδική αιτία. Παράσιτα, αλλεργίες και άλλοι ερεθισμοί της περιπρωκτικής περιοχής μπορούν να προκαλέσουν την ίδια συμπεριφορά.

Πώς καταλαβαίνω ότι έχουν γεμίσει οι περιπρωκτικοί αδένες;

Μπορεί να εμφανιστούν scooting, επίμονο γλείψιμο της περιοχής, δυσφορία όταν ο σκύλος κάθεται και χαρακτηριστική έντονη οσμή. Η επιβεβαίωση γίνεται με κτηνιατρική εξέταση.

Κάθε πότε πρέπει να αδειάζουν οι περιπρωκτικοί αδένες;

Δεν υπάρχει συγκεκριμένο χρονικό διάστημα που ισχύει για όλους τους σκύλους. Ένας υγιής σκύλος που τους αδειάζει φυσιολογικά δεν χρειάζεται προληπτική εκκένωση. Σε ζώα με επαναλαμβανόμενα προβλήματα, ο κτηνίατρος καθορίζει εάν χρειάζεται περιοδικός έλεγχος.

Γιατί μυρίζει ξαφνικά πολύ άσχημα ο σκύλος μου;

Το έκκριμα των πρωκτικών σάκων έχει εξαιρετικά χαρακτηριστική και έντονη οσμή. Μερικές φορές ένας σκύλος μπορεί να απελευθερώσει μικρή ποσότητα ακόμη και ξαφνικά, για παράδειγμα σε κατάσταση έντονου φόβου ή στρες.

Μπορούν να μολυνθούν οι περιπρωκτικοί αδένες;

Ναι. Η στάση του περιεχομένου μπορεί να συνοδευτεί από φλεγμονή και λοίμωξη και σε πιο σοβαρές περιπτώσεις να σχηματιστεί απόστημα.

Τι γίνεται αν σπάσει απόστημα δίπλα στον πρωκτό;

Χρειάζεται κτηνιατρική εξέταση. Μπορεί να εμφανιστεί ένα μικρό άνοιγμα δίπλα στον πρωκτό με αίμα ή πυώδες υλικό. Δεν πρέπει ο κηδεμόνας να προσπαθήσει να πιέσει το απόστημα μόνος του.

Η διατροφή βοηθά στους περιπρωκτικούς αδένες;

Σε ορισμένους σκύλους η βελτίωση της σύστασης των κοπράνων και η κατάλληλη πρόσληψη φυτικών ινών μπορεί να βοηθήσουν. Εάν όμως υπάρχει υποκείμενη αλλεργία ή γαστρεντερική νόσος, πρέπει να αντιμετωπιστεί και αυτή.

Η συμβουλή της κτηνιάτρου

Το ότι ένας σκύλος σέρνει τον ποπό του στο πάτωμα δεν σημαίνει ότι πρέπει απλώς να του αδειάσουμε τους περιπρωκτικούς αδένες. Το σύμπτωμα μάς δείχνει ότι υπάρχει ενόχληση και χρειάζεται να βρούμε την αιτία της.

Επίσης, δεν θεωρώ σωστή πρακτική να γίνεται συστηματική εκκένωση των πρωκτικών σάκων σε όλους τους σκύλους χωρίς να υπάρχει ένδειξη. Σε έναν υγιή σκύλο, οι σάκοι έχουν φυσιολογικό μηχανισμό κένωσης.

Εκεί που χρειάζεται περισσότερη προσοχή είναι στα επαναλαμβανόμενα περιστατικά. Αν ένας σκύλος επιστρέφει ξανά και ξανά με γεμάτους ή φλεγμονώδεις πρωκτικούς σάκους, δεν αρκεί να τους αδειάζουμε κάθε φορά. Πρέπει να αναζητήσουμε εάν υπάρχει αλλεργική δερματοπάθεια, διαταραχή των κοπράνων, παχυσαρκία ή άλλος παράγοντας που συντηρεί το πρόβλημα.

Και όταν υπάρχει πόνος, έντονο πρήξιμο, αίμα ή πύον, δεν περιμένουμε. Ένα πρόβλημα που αρχικά μπορεί να είναι σχετικά απλό μπορεί να εξελιχθεί σε επώδυνη λοίμωξη ή απόστημα.

Dolvit Gland – Υποστήριξη για τη σωστή λειτουργία των πρωκτικών αδένων σε σκύλους & γάτες

Διάβασε και άλλα άρθρα της κτηνιάτρου μας εδώ

Διαβάστε ξένη αρθρογραφία εδώ

✍️ Το άρθρο γράφτηκε από την
Δέσποινα Παπαχρόνη, Κτηνίατρο (DVM)

Κάθε ζώο αξίζει φροντίδα βασισμένη στη γνώση και όχι στην τύχη.